Η δυσκοιλιότητα χαρακτηρίζεται από καθυστέρηση ή δυσκολία στην αφόδευση, επαρκή για να προκαλέσει δυσφορία στο παιδί. Στα βρέφη που θηλάζουν, είναι φυσιολογικό να έχουν από 7 κενώσεις την ημέρα έως και 1 την εβδομάδα. Στα παιδιά ηλικίας 1-2 ετών ο μέσος όρος είναι περίπου 1-2 κενώσεις την ημέρα, ενώ γύρω στα 4 έτη τα παιδιά αναπτύσσουν συνήθως μοτίβο πιο «ενήλικο» της τάξης του 1-2 κενώσεων την ημέρα ή 3 την εβδομάδα.
Πόσο συχνή είναι;
Νεότερες μελέτες δείχνουν ότι η λειτουργική δυσκοιλιότητα (χωρίς οργανική αιτία) αφορά παγκοσμίως περίπου 14,4% των παιδιών όταν χρησιμοποιούνται τα πιο σύγχρονα διαγνωστικά κριτήρια (Rome IV).
Ο αριθμός αυτός είναι υψηλότερος από τα παλιότερα ποσοστά 5-10%, κάτι που δείχνει ότι η δυσκοιλιότητα δεν είναι σπάνιο φαινόμενο και χρειάζεται ενεργή αντιμετώπιση.
Πρόκειται για μία από τις συχνότερες αιτίες επίσκεψης σε παιδίατρο και παιδογαστρεντερολόγο.
Πώς προκαλείται;
Η αιτιολογία είναι συνήθως πολυπαραγοντική: γενετικοί, περιβαλλοντικοί, ψυχολογικοί και διαιτητικοί παράγοντες συνδυάζονται.
Στους πρώτους 6 μήνες της ζωής, η δυσκοιλιότητα μπορεί να οφείλεται σε ανωριμότητα του μυϊκού συστήματος της πυέλου και συνήθως υποχωρεί.
Μετά τους 6 μήνες, η επώδυνη αφόδευση (λόγω σκληρών κοπράνων) μπορεί να οδηγήσει σε αναστολή και κατακράτηση.
Στα μεγαλύτερα παιδιά, η κύρια αιτία είναι συχνά η ηθελημένη κατακράτηση λόγω φόβου ή άρνησης να χρησιμοποιήσουν την τουαλέτα, κάτι που παρατηρείται κυρίως κατά την εκμάθηση ή στην έναρξη του σχολείου.
Πότε χρειάζεται άμεση αξιολόγηση;
Αν η δυσκοιλιότητα εμφανίζεται κατά τον πρώτο μήνα ζωής, ή συνοδεύεται από εμετούς, διάταση κοιλιάς, κακή πρόσληψη βάρους ή αίμα στα κόπρανα, πρέπει να υπάρξει άμεση αξιολόγηση από παιδίατρο, καθώς μπορεί να υποκρύπτει οργανική νόσο (π.χ. νόσο Hirschsprung).
Πώς γίνεται η θεραπεία;
Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την ηλικία, τη βαρύτητα και τη χρονιότητα των συμπτωμάτων, η θεραπεία στοχεύει στο να επανέλθει το έντερο σε φυσιολογικό ρυθμό, χωρίς πόνο και χωρίς φόβο για το παιδί. Συνήθως γίνεται σε τρία στάδια: καθαρισμός, συντήρηση και επανεκπαίδευση.
1. Καθαρισμός του εντέρου
Αν υπάρχει συσσώρευση κοπράνων, ο παιδίατρος μπορεί να συστήσει ένα ήπιο καθαρτικό φάρμακο, συνήθως με πολυαιθυλενογλυκόλη (PEG), που θεωρείται ασφαλές και αποτελεσματικό. Στόχος είναι να μαλακώσουν τα κόπρανα και να αποβληθούν χωρίς πίεση.
2. Φάση συντήρησης
Αφού επιτευχθεί η κένωση, χρειάζεται να διατηρηθούν οι κενώσεις μαλακές για αρκετούς μήνες. Αυτό επιτυγχάνεται με διατροφή πλούσια σε φυτικές ίνες, επαρκή πρόσληψη υγρών και —αν χρειαστεί— συνέχιση του καθαρτικού σε μικρότερη δόση.
Το παιδί ενθαρρύνεται να κάθεται στην τουαλέτα σε σταθερή ώρα κάθε μέρα, ιδανικά μετά το φαγητό, για να αξιοποιεί το φυσικό αντανακλαστικό του εντέρου
3. Επανεκπαίδευση και υποστήριξη
Η δυσκοιλιότητα συχνά συνδέεται με άγχος ή φόβο. Η ήρεμη στάση των γονιών και η θετική ενίσχυση βοηθούν το παιδί να χαλαρώσει. Ένα βιβλίο, λίγη μουσική ή απλά η παρουσία του γονιού βοηθούν.
Πώς μπορεί να βοηθήσει ο τρόπος ζωής;
Η τακτική σωματική δραστηριότητα ενεργοποιεί τη φυσική κινητικότητα του εντέρου.
Τα παιδιά που παίζουν, τρέχουν και κινούνται καθημερινά εμφανίζουν σαφώς πιο ρυθμική λειτουργία εντέρου από εκείνα που περνούν πολλές ώρες σε καθιστικές δραστηριότητες ή οθόνες.
Επίσης, η επαρκής ξεκούραση και ο καλός ύπνος βοηθούν στη ρύθμιση του μεταβολισμού.
Ένα σταθερό πρόγραμμα φαγητού, ύπνου και δραστηριότητας λειτουργεί υποστηρικτικά στην πρόληψη της δυσκοιλιότητας.
Διατροφή που βοηθά τη λειτουργία του εντέρου
Η διατροφή είναι καθοριστικός παράγοντας. Στο καθημερινό πρόγραμμα του παιδιού μπορούν να ενταχθούν:
- Τροφές πλούσιες σε φυτικές ίνες: βρώμη, φακές, φασόλια, μπρόκολο, αχλάδια, δαμάσκηνα, ακτινίδιο
- Επαρκή υγρά: νερό και φυσικοί χυμοί χωρίς πρόσθετα σάκχαρα
- Περιορισμός επεξεργασμένων τροφίμων (τηγανητά, λευκό ψωμί, σνακ)
Τα παιδιά συχνά πίνουν λιγότερο νερό απ’ όσο χρειάζονται — ένα παγούρι στο σχολείο ή μικρές υπενθυμίσεις κατά τη διάρκεια της ημέρας βοηθούν να καθιερωθεί η σωστή ενυδάτωση.
Η σταδιακή προσαρμογή στη νέα διατροφή αποτρέπει το φούσκωμα ή την απόρριψη τροφών.
Πότε χρειάζεται παιδογαστρεντερολόγος;
Αν η δυσκοιλιότητα επιμένει για περισσότερο από τρεις μήνες, παρά τις αλλαγές στη διατροφή και τη χρήση υπακτικών, ή αν υπάρχουν επανειλημμένα επεισόδια πόνου, αιμορραγίας, απώλειας όρεξης ή βάρους, είναι σημαντικό να γίνει αξιολόγηση από παιδογαστρεντερολόγο.
Ο ειδικός μπορεί να διερευνήσει αν συνυπάρχουν υποκείμενες οργανικές αιτίες (όπως ενδοκρινολογικές ή ανατομικές ανωμαλίες), να αποκλείσει σπάνια σύνδρομα και να καθορίσει εξατομικευμένο πλάνο θεραπείας που συνδυάζει ιατρική αγωγή, διατροφή και ψυχολογική υποστήριξη.
Τι έχει αλλάξει τα τελευταία χρόνια;
- Τα ποσοστά εμφάνισης είναι υψηλότερα απ’ ό,τι πιστεύαμε παλαιότερα (14% έναντι 5-10%)
- Η πολυαιθυλενογλυκόλη (PEG) θεωρείται πλέον θεραπεία πρώτης γραμμής σε παιδιά κάθε ηλικίας
- Η ψυχολογική υποστήριξη του παιδιού και της οικογένειας αναγνωρίζεται ως κρίσιμος παράγοντας επιτυχίας της θεραπείας
Να θυμάστε!
Η χρόνια δυσκοιλιότητα στα παιδιά είναι πολύ συχνή, αλλά συνήθως αντιμετωπίσιμη.
Η συνέπεια στη θεραπεία, η ισορροπημένη διατροφή και η υπομονή είναι το «κλειδί» για να επανέλθει η φυσιολογική λειτουργία του εντέρου.
Μην απογοητεύεστε αν χρειαστεί χρόνος, η συνεργασία παιδιού, γονιών και παιδιάτρου είναι καθοριστική.
Άρθρο από την
Δρ. Άννα Βλάχου, MD
Παιδίατρο | Νέα Ερυθραία
Οι πληροφορίες του άρθρου παρέχονται αποκλειστικά για ενημερωτικούς σκοπούς και δεν υποκαθιστούν την ιατρική εκτίμηση.
Για εξατομικευμένες οδηγίες, απευθυνθείτε στον παιδίατρο.
© 2025 Άννα Βλάχου, Παιδίατρος
Απαγορεύεται η αναδημοσίευση ή αναπαραγωγή χωρίς άδεια
Για ραντεβού ή ερωτήσεις, επισκεφθείτε τη σελίδα Επικοινωνία
